Baukuh – Kiến trúc của công chúng luôn trừu tượng và kiến trúc trừu tượng luôn là của công chúng

Vào tháng 12 năm 2016, trong ấn phẩm El Croquis N.187 về văn phòng kiến trúc Sergion Bates, Alejandro Zaera Polo ( KTS đồng sáng lập Foreign Office for Architecture, thành viên thế hệ 2 của OMA, cựu Dean của trường kiến trúc Princeton v.v…) có viết một văn kiện trong đó ông đưa ra một diagram bao gồm một số lượng các văn phòng kiến trúc mới nổi trên thế giới, quan sát và phân loại thành từng nhóm dựa trên cách tiếp cận kiến trúc và quan điểm chính trị của họ. Một cái tên đáng chú ý nổi lên bên cạnh DOGMA ( văn phòng đình đám tại Basel sáng lập bởi Pier Vittorio Aureli và Martino Tattara) trong nhóm Revisionists/ Historicists là Baukuh, văn phòng đặt tại Milan, Ý. Cùng với nhiều sự chú ý mà Baukuh nhận được cùng với sự lưu thông mạnh mẽ của công trình mới đây nhất của Baukuh: House of Memories ( Ngôi nhà của Ký ức) , nhân dịp Baukuh có thuyết trình tại Barbican, London, dưới đây là bài viết đánh giá ngắn của Sợi Chỉ về Baukuh.

161101_Political Compass

Trong vòng 5 đến 10 năm trở lại đây, nền kiến trúc thế giới dường như chứng kiến sự nổi  dậy của một hình thái kiến trúc mà nhìn thoáng qua, cộng đồng kiến trúc sư có thể bị ngộ nhận hay nhận định sai  về những hình thái kiến trúc này. Không còn những sự tinh nghịch, phóng khoáng, trớ trêu của post-modernism ( điển hình như những công trình của Michael Graves, James Stirling hay FAT Architecture) cũng như sự phá cách, dũng cảm, phản kiến cấu của Deconstructivism v.v…, những hình thái kiến trúc này quay trở lại với kiến trúc của hình học cơ bản, vật liệu bình thường, không quá phô trương và đặc biệt là, theo ý nghĩa chủ quan của Sợi Chỉ, trung thực. Dường như, hình thái kiến trúc này phản ánh introspective nhất mà một kiến trúc sư có được khi ông ta nhận xét về cuộc sống cũng như công việc của mình.

Việc sử dụng clean line, vật liệu đơn giản cũng như hình học cơ bản dễ khiến nhiều kiến trúc sư sắp đặt nhóm kiến trúc này vào cùng nhóm kiến trúc tiền nhiệm hay các trường phái tư tưởng cũ; một số quan điểm nhóm này đại diện cho sự quay trở lại của chủ nghĩa công năng hiện đại ( functional modernism) đại diện bởi Le Corbusier , một số khác xếp họ vào chủ nghĩa hiện tượng (?)  (phenomenology) đại diện là Peter Zumthor v.v…. Tuy nhiên việc sắp xếp những nhân vật mới này vào những nhóm này chỉ đơn thuần dựa trên những đánh giá và quan sát về mặt ngôn ngữ kiến trúc bề ngoài mà họ sự dụng ( architectural language) mà bỏ qua những quan điểm sâu xa mà nhóm kiến trúc sư này nghiên cứu. Cũng giống như nhiều KTS và học giả nổi tiếng thế giới trước đây, nhóm KTS này quan niệm hành nghề kiến trúc như một praxis, một thực hành nghiên cứu về cuộc sống mà trong nó bao gồm muôn vàn những vấn đề của xã hội chứ không đơn thuần chỉ là đưa ra một giải pháp dưới dạng công trình. Vị thế của họ nặng về vị thế của những người thầm lặng quan sát cuộc sống rồi nhẹ nhàng tiêm (inject) vào nó những can thiệp, mà họ cho rằng, có thể dẫn đến sự thay đổi. Điển hình trong nhóm này có lẽ sẽ là Valerio Olgiati ( ông quan tâm đến vấn đề non-representation trong kiến trúc), là DOGMA ( nhóm quan tâm đến vai trò chính trị trong một công trình kiến trúc, kinh tế học trong kiến trúc và việc kiến trúc là vật xúc tác chủ động trong những thay đổi kinh tế, xã hội và chính trị v.v…) v.v…

1ba041cbe6ce70b80b9a3542fa4f7a76

Valerio Olgiati23

Dogma

Mới nổi gần đây đặc biệt với sự hoàn thành của House of Memories, văn phòng Baukuh tại Milan dần dần chắc chắn chỗ đứng của mình trong nền kiến trúc thế giới, được biết tới không chỉ với vai trò là một văn phòng kiến trúc mà còn là một agency suy nghĩ nghiêm túc về môi trường xây dựng ( built environment) Có lẽ vì cũng là một văn phòng Ý được ảnh hưởng bởi nền tảng kiến thức hàn lâm vô cùng lớn cộng với di sản tư tưởng của Archizoom, Superstudio, cách tiếp cận của Baukuh ( được so sánh với Dogma ) thiên về nhìn nhận về những giá trị của quá khứ critically, sử dụng chúng như một tiêu chuẩn hoặc ví dụ tham khảo để rồi sau đưa ra những can thiệp kiến trúc của mình.

Trong buổi thuyết trình của mình tại Barbican, Baukuh tuyên bố quan điểm của mình Architecture is something that provide a scene  for (public) gesture/action to happen (tạm dịch là Kiến trúc như một thứ gì đó tạo nên viễn cảnh cho những gesture/ hành động xảy ra) và Public Architecture is Abstract and Abstract Architecture is Public. (Kiến trúc của công chúng luôn trừu tượng và kiến trúc trừu tượng luôn là của công chúng) Đưa ra những tham khảo của mình là những tuyệt tác tranh của thời kỳ Phục Hưng ( trong buổi thuyết trình Baukuh đưa ra tranh của Giotto Life of St John the Evangelist, Raising of Drusiana)  Baukuh chỉ ra ràng trong những khoảnh khắc quan trọng của lịch sử khi một hành động chính trị hoặc một gesture xảy ra, không gian lúc đó luôn được đóng khung ( frame) bởi thứ kiến trúc sau khi đã được giảm tải xuống mức đơn giản nhất (các component như cột, dằm, tường, cửa sổ) và nó chỉ đóng vai trò như một sân khấu ( stage).

giotto-life-of-st-john-the-evangelist-02-raising-of-drusiana

giotto-life-of-st-john-the-baptist-03-feast-of-herod

Việc nghiên cứu về không gian với Baukuh có lẽ hoàn thiện và cực đoan hơn trong những tranh vẽ thay vì là trong kiến trúc ( Painting is a far more radical medium than Architecture in experiencing space) và chính vì thế bản chất thực sự của kiến trúc cũng như không gian phải được khai phá ngược từ những tác phẩm tranh đó. Nếu nhìn nhận theo góc độ này, Kiến trúc như một nhân chứng của lịch sử đóng một vai trò trong việc chỉ ra một vấn đề, trạng thái của xã hội kéo dãn trong một thời gian dài và do đó, vai trò của kiến trúc sư đưa kiến trúc quay trở về với vai trò sân khấu của mình được đẩy lên hàng đầu. Điều quan trọng nhất khi quá trình này xảy ra là làm sao để kiến trúc tồn tại một cách độc lập mà không ảnh hưởng đến những gesture / hành động chính trị có thể xảy ra.

Quan điểm này của Baukuh có lẽ một phần nào đó là không thỏa đáng. Thiết kế / Design là một hành động chính trị và trong nó luôn bao gồm nhưng ao ước và kỳ vọng chủ quan của người thiết kế. Việc mong muốn một vai trò trung tính chỉ quan sát xã hội là một ao ước vô vọng khó có thể thành hiện thực đơn giản vì người KTS không nắm vai trò kiểm soát việc công trình của họ được sử dụng như thế nào. Baukuh hơn nữa cũng không thể dự đoán một cách chính xác hành động chính trị nào sẽ xảy ra trong tương lai để đưa ra một phương án 100% trung tính trong mọi trường hợp.

Về  kiến trúc công trình của mình, Baukuh tiếp tục phát triển cách thiết kế của mình dựa trên những gì mình quan sát được từ quá khứ. Với Baukuh,  hình thái kiến trúc được tạo nên bởi việc nén muôn vàn những ý nghĩa của dự án vào một phom đơn giản và những ý nghĩa này sẽ từ từ được giải phóng bởi chính những người sử dụng khi họ từ từ khám phái công trình (Compressing meanings into a simple form and slowly release them through direct personal investigation). Cách tiếp cận này phản ánh những component được giảm tải của kiến trúc trong tranh mà chúng ta đã nói ở trên. Lấy ví dụ từ nhà thờ thiết kế bởi Baukuh ở Na-uy, các chương trình và công năng phức tạp được nén một cách ngăn nắp vào một phom tròn cơ bản, phía ngoài của công trình là một facade của một công trình cổ imprint nên nền trắng dường như mời gọi người tham quan từ bên ngoài. v.v…

hatlehol_church_alesund_b030210_3-1

c3d51294179502096e37d1162def79a5

c257def9b4df3d13943c192f682cf0a0

e6809dab0e79d5e6387a31ec58cb0047

Cách tiếp cận này tiếp tục được Baukuh sử dụng trong những công trình tiếp theo đặc biệt là House of Memories tuy nhiên việc phân tích công trình này sẽ đòi hỏi một blog entry khác dài hơn.

Chắc thế đã!

Baukuh trên Archdaily

http://www.archdaily.com/639402/house-of-memory-baukuh

Trang web nói về các dự án của Baukuh

https://divisare.com/authors/888905702-baukuh

Dự án nghiên cứu của Baukuh ở Việt Nam

https://divisare.com/projects/303748-valter-scelsi-sp10-baukuh-hanoi

Ảnh nguồn từ Internet

 

*Một vài lưu ý trước post lần này. Cũng giống như tất cả các post khác của Sợi Chỉ được viết bằng tiếng Việt, post lần này cũng sẽ bao gồm một số từ , mà thay vì được dịch sang tiếng Việt một cách thuần túy, sẽ được giữ nguyên theo phiên bản tiếng Anh. Trong quá trình  của công việc viết cũng như dịch, giống như rất nhiều người có được khả năng sử dụng tốt nhiều ngôn ngữ, có quá nhiều khoảnh khắc mà Sợi Chỉ rơi vào trạng thái vô vọng trong việc tìm kiếm ngôn từ đúng và tương đương với dòng suy nghĩ của mình trong một ngôn ngữ khác. Sự tương đồng trong các ngôn ngữ với nhau chỉ dừng lại ở mức độ giao tiếp hay cấp độ phổ cập và sự tương đồng này dần dần bị nứt và tách biệt ra khỏi nhau khi một chủ để sâu hoặc hàn lâm được đưa lên bàn luận. Cũng giống như kiến trúc, ngôn ngữ phản ánh cách mà một quần thể con người ( thường thuộc về một đất nươc, dân tộc hoặc một nhóm cá biệt) sống và suy nghĩ. Chính vì khoảng cách quá lớn giữa những lối sống hay những lối sống đó mà tương đối dễ dàng để ta thừa nhận sự khó khăn trong quá trình chuyển thể này.

Một ví dụ trong bài lần này có thể nói đến là khái niệm gesture. Trong khi gesture được dịch  là Cử chỉ trong tiếng việt, gesture bao gồm nhiều hàm ý political. Ở một mức độ nhất định, gesture có thể được coi là một ngôn ngữ độc lập mà qua nó ta có thể phỏng đoán mục đích/ agenda cũng như tính cách của chủ thể mà gesture đó thuộc về. Chính vì lẽ đó, việc dịch gesture là cử chỉ không thể phản ánh đúng ý nghĩa và nội dung mà người viết muốn diễn đạt. Chính vì vậy, gesture sẽ được giữ nguyên thay vì được dịch sang tiếng việt.

Nói lan man vậy nhưng ý của Sợi Chỉ chắc mọi người đã rõ. 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s