Nghĩ về Phom sau giờ làm việc

“Kiến trúc không phải về Phom/ Architecture is not about Form” – Peter Zumthor

ml_lacma_aerial_15_1024

Los Angeles County Museum Art proposal by Peter Zumthor

Phom (form) xuyên suốt lịch sử kiến trúc là một trong những chủ đề tương đối khó nói, khi mà đa số cộng đồng KTS quốc tế nói chung và KTS Việt Nam hay Châu Á nói riêng ,vẫn bị ảnh hưởng và níu kéo di sản được để lại của Kiến trúc hiện đại những năm 20. Cái bóng của Chủ nghĩa Công Năng Hiện Đại ( Functional Modernism ) cùng với  tuyên đề Form follows function dường như là quá lớn. Cũng giống như những KTS mà không chấp nhận những điều lệ về công năng, khao khát thiết kế một cái gì đấy ngoài cái hộp, Sợi Chỉ, trong khi hành nghề cũng gặp phải vô số những câu hỏi “Làm sao để kiểm soát phom?””Phom đấy từ đâu ra””Phom đấy có ý nghĩa gì” v.v Những câu hỏi này càng trở nên khó khăn để trả lời đặc biệt khi nền kiến trúc thế giới đã chuyển hướng sang lý lẽ trong quá trình suy nghĩ, rời xa khỏi cái gọi là Kiến trúc tượng trưng (representation) ; ví dụ như những cung vòm của Kiến trúc Gothic làm cho trần của các cathedral cao hơn và làm cathedral dường như thành ngôi nhà của chúa trời hay là khi các KTS thiết kế cái nhà cao tầng như bông sen vì được truyền cảm hứng khi nhìn thấy bông sen đung đưa trong gió v.v…

Theo cách nhìn nhận đại trà thì phom là duy lý trí và cảm tính. Quan niệm này kết hợp với bối cảnh nói ở trên làm cho KTS, khi không thể lý giải cho phom của mình, ngại  thiết kế một cái gì đó khác biệt, hoặc là họ sẽ post-rationalise, giải thích phom sau khi thiết kế đã hoàn thành theo cách không ăn nhậm gì với quá trình thiết kế. Mỗi KTS đã thành danh có một cách hay một position khác nhau khi phải đối mặt với những câu hỏi nói trên. OMA và Rem trong những ngày đầu sử dụng chính diagram thu thập được trong qua trình nghiên cứu dự án và biết nó thành phom ( lí do vì sao người ta gọi OMA là diagramatic architecture). Frank Gehry, bản thân là một nghệ sỹ, không quan tâm đến các vấn đề khác ngoài bố cục, tỷ lệ, không gian và từ đó chuyển thể trực tiếp những mô hình cỡ nhỏ sang công trình Kiến trúc, có lẽ với Gehry Kiến trúc đơn giản là phom. Sou Fujimoto quay trở về với cái mà ông gọi là Primitive Architecture, những cái cơ bản nhất, tiền sử nhất để rồi đưa ra cách thiết kế của mình ( mặc dù cái Sou nói và cái Sou thiết kế hay không ăn nhập với nhau dẫn đến việc những tư tưởng của Sou hay bị đánh giá là không chắc chắn và mông lung). Zaha Hadid là một Formalist nhưng cách mà Zaha nghĩ về Phom không phải vì bản chất của phom mà đó là cách mà Zaha diễn dịch khái niệm trừu tượng của cuộc sống. Những quan điểm này của Zaha có lẽ vẫn bị nặng theo cách nghĩ của Malevich’s Suprematism và ảnh hưởng từ Elia Zenghellis khi còn ở AA. Về phần sau này thì với sự tham gia của Patrik Schumacher, Parametricism được hình thành với agency, parameter v.v… thì đây là một trong những nỗ lực trong Kiến Trúc về việc một KTS tìm cách kiếm soát phom và ý chí của Phom. v.v….

1481833900

Canales Lombardero

Cách đây khoảng một tuần thì Sợi Chỉ có dự một buổi thuyết trình New Formalism ( ý là một trường phái Phom mởi, tránh hiểu lầm với New Formalism của những năm 60 với KTS tiêu biểu như Phillip Johnson hay Minoru Yamasaki) của Canales Lombardero ( KTS  đang giảng dạy năm 3 ở AA) Nhìn chung thì mặc dù là một công ty thiết kế giỏi nhưng Canales Lombardero chưa nói được nên một ý nghĩa gì mới về mặt học thuật. Tuy nhiên buổi thuyết trình thực sự có lẽ đặt ra câu hỏi nghiêm túc về Phom đặc biệt là Cái gì là khác biệt giữa Phom mới và Phom cũ ( what is the difference between New Formalism and Old Formalism?) Liệu có cách nào để chúng ta hiểu Phom một cách rõ hơn hay chỉ còn  cách là suy nghĩ về nó một cách độc lập trên phương diện triết học ( như cách mà chúng ta làm với nghệ thuật trừu tượng) Khi mà nhiều KTS quay trở về với Phom  cơ bản thì, một cách nghịch lý, việc nghiên cứu về Phom sẽ trở nên vô cùng thú vị.

Nhắc đến Phom, một KTS mà Sợi Chỉ theo dõi đã lâu, người mà không có nổi một trang Web hay thông tin trên mạng là Smiljan Radic. Có lẽ đây sẽ là một case study mà SC sẽ viết một bài riêng đơn giản vì Kiến Trúc của Smiljan vô cùng thú vị và khác biệt.

There is something about him that is incredibly interesting.

Dưới đây là một số hình ảnh các dự án của Smiljan Radic

serpentine-gallery-pavilion-2014-by-smiljan-radic_dezeen_03

025b3f1321caf786d614ef731c9f188d

radic_6_body

smiljan-radic-bus-stop-krumbach-1

adb91dfabf587bf187921979fa4d3c24

Ảnh nguồn từ Internet

Advertisements

3 thoughts on “Nghĩ về Phom sau giờ làm việc

  1. Pingback: TranxTuan's blog
  2. Cám ơn anh vì bài viết. Em cũng luôn thấy Sou có một cái gì đó mâu thuẫn, và còn thấy có phần “không thành thật”. Trong bài giảng Current Work năm 2014, Sou có nói việc mình khám phá ra định nghĩa và ý nghĩa của không gian đệm, khoảng hiên giữa nhà và sân vườn, nhưng những điều đó đã được khám phá ra và thậm chí đào sâu đến tận căn nguyên trong quyển Existence, Space and Architecture của Christian Norberg-Schulz. Nhân nói về quyển này thì em nghĩ một số câu hỏi về Form có thể được trả lời nếu dùng triết học hiện tượng học để khám phá bản chất của nó. Em nghĩ Zumthor nói câu “Architecture is not about Form” đó bởi vì bản thân ông cũng đi theo hướng hiện tượng học và chịu ảnh hưởng bởi Martin Heidegger, khi đó yếu tố thời gian và hữu thể được ông chú trọng hơn yếu tố hình dáng tự thân công trình, để tập trung mô tả và trải nghiệm hơn là cố giải quyết và giải thích. Đó là suy nghiệm của em, cám ơn anh lần nữa ạ.

    Like

    1. Xin chào Lộc. Rất hoan hô Lộc vì đã tìm tòi đọc tới tận Heidegger cũng như Norberg-Schulz, ngay cả những anh em mình biết cũng không đọc nhiều đến vậy. Không biết lí do từ đâu mà Lộc lại liên quan đến Heidegger vậy? Trước hết phải nói trước để rõ thông tin đã, mình chưa đọc Existence, Space and Architecture nhưng mình có đọc extract và critique về Norberg- Schulz rồi ( không biết Lộc đã đọc bài essay của Farah Habib chưa ?) và mình đọc chủ yếu về Heidegger và bài viết/writing của Heidegger về Dwelling nhiều hơn.

      Đầu tiên, việc nói đến bất cứ một vấn đề hay một trạng thái/condition nào đấy của kiến trúc đều có một mục đích riêng, dù nó có là một phản ứng/reaction hay một công kích/ critique nào đấy. Tương tự như thế, Norberg-Schulz, trong giai đoạn structuralism khi mà nhiều ngành(?)/ discipline có đan xen và dung hòa, có bê những quan điểm của Heidegger sang ngành kiến trúc như một lời giải thử nghiệm cho cái mà nhiều học giả khác ( cũng như Schulz) coi là khủng hoảng của Kiến trúc hiện đại; việc đánh mất danh tính/ loss in identity, mọi thứ trở nên lạnh lẽo và chung chung/ everything becomes cold and generic v.v…. Quan điểm về Hiện tượng Học đặc biệt trong cách nhìn nhận của Heidegger và Norberg Schulz quan tâm chủ yếu đến một khái niệm “Being” ( không biết dịch thế nào, “tồn tại”(?)). Tất cả công việc của Norberg-Schulz đều tại chung bồi đắp và vật chất hóa khái niệm ấy; trong những cái mà Schulz làm có việc ủng hộ việc sử dụng lại phom của những kiến trúc dân dã(?)/ venacular architecture với mục đích làm cái nhà giống cái nhà. Chính Schulz cũng bị chỉ trích vì hơi ngây ngô trong suy nghĩ và hiện tượng học cũng bị chỉ trích là không thể kích hoạt được trạng thái “tồn tại” chỉ với việc thiết kế liên quan đến các giác quan ( trừ trường hợp của Zumthor và Kahn)

      Cũng như bối cảnh thế, kiến trúc của Sou Fujimoto không cho người ta thấy được anh đang phản ứng/ react tới một vấn đề gì cụ thể, các dự án của Sou chỉ dừng lại ở thành công trên phương diện thiết kế. Cách đây khoảng mấy tháng Sou thuyết trình ở London, sau thuyết trình anh có nói chuyện với Sou và có hỏi “Ông có hoài niệm gì không?/ Do you have any nostalgia?” thì SOu một mực bảo không ( trong khi những dẫn chứng khởi điểm của 3 công trình xa xưa đầu tiên của Sou đều lấy từ văn hóa truyền thông Nhật) Những mâu thuẫn của Sou thì rất nhiều. Tháng 10 này Sou có sang Việt Nam làm triển lãm anh sẽ thử quay ông ấy mấy câu hỏi nữa xem sao. Có gì sau đấy mình sẽ trao đổi tiếp

      😀

      Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s